Book review: Οι τελευταίες μέρες - Harald Gilbers

Book review:  Οι τελευταίες μέρες - Harald Gilbers

«Οι τελευταίες μέρες» τιτλοφορείται το τρίτο βιβλίο της τριλογίας του Harald Gilbers, με γενικό τίτλο Germania, που διαδραματίζεται στο Βερολίνο στα τελευταία χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Πρωταγωνιστής του βιβλίου, για άλλη μια φορά, ο Ρίχαρντ Οπενχάιμερ. Ο πρώην επιθεωρητής της αστυνομίας και η γυναίκα του, Λίζα, περνούν τις τελευταίες μέρες του Γ’ Ράιχ κρυμμένοι σε ένα υπόγειο καταφύγιο. Βρισκόμαστε πια στα τέλη Απριλίου του 1945 και οι σοβιετικές δυνάμεις έχουν προς το παρόν τον πλήρη έλεγχο της πόλης, με τους Συμμάχους να αναμένεται να φτάσουν λίγους μήνες αργότερα. Περιστατικά βίας και κλοπών αποτελούν καθημερινό φαινόμενο, με πολλές γυναίκες να πέφτουν θύματα βιασμού από τους Ρώσους στρατιώτες. Σε μια άτυχη στιγμή, που ο Οπενχάιμερ δεν βρίσκεται κοντά της, και η Λίζα βιώνει αυτή τη φριχτή εμπειρία.

Το γεγονός αυτό ταρακουνάει για τα καλά τον Οπενχάιμερ, ο οποίος, μέσα σε όλα τα άλλα προβλήματα που έχει να αντιμετωπίσει, ξεκινάει μια προσεκτική έρευνα για να ανακαλύψει τον υπεύθυνο της ατίμωσης της γυναίκας του. Ενώ ερευνά κάποια άλλα ζητήματα για λογαριασμό τρίτων, ανακαλύπτει πως ο βιαστής της Λίζας είναι ένας Ρώσος λιποτάκτης του Κόκκινου Στρατού που κρύβεται με άλλους συντρόφους του κακοποιούς, καθώς τον ψάχνουν τόσο οι συμπατριώτες του όσο και οι δυτικοί σύμμαχοι.

Μια μυστηριώδης βαλίτσα είναι μήλον της έριδος για τις μυστικές υπηρεσίες Ανατολής και Δύσης. Τα έγγραφα που βρίσκονται σ’ αυτήν αφορούν μυστικά από τα εργαστήρια κατασκευής όπλων του Χίτλερ και, όπως είναι φυσικό, όλοι θέλουν να τα αποκτήσουν πριν τους αντιπάλους τους. Ο Οπενχάιμερ θα βρεθεί στη μέση αυτής της γεμάτης ίντριγκα υπόθεσης και θα κληθεί να πάρει το μέρος της μίας ή της άλλης πλευράς, αποφασίζοντας τι είναι τελικά πιο σημαντικό για τον ίδιο: η προσωπική του εκδίκηση για ό,τι συνέβη στη γυναίκα του ή η ασφάλεια εκατομμυρίων ανθρώπων;

Το συγκεκριμένο βιβλίο είναι κάτι παραπάνω από ένα ιστορικό αστυνομικό μυθιστόρημα, αν και καλύπτει ικανοποιητικότατα όλες τις προϋποθέσεις για να είναι ένα τέτοιο. Ισορροπώντας επιτυχώς ανάμεσα στην ιστορική πραγματικότητα και τη μυθιστορηματική αφήγηση, ο Gilbers αναβιώνει με ωμή, συγκλονιστική αληθοφάνεια την κατάσταση που επικρατούσε στην πόλη του Βερολίνου μετά την κατάρρευση του χιτλερικού καθεστώτος. Οι δυνάμεις του Ράιχ έχουν αποδυναμωθεί πλήρως και το όνειρο των ναζί (που υπήρξε βέβαια εφιάλτης για μια μεγάλη μερίδα Γερμανών) έχει χαθεί ολοκληρωτικά. Πίσω έχουν απομείνει μονάχα κατεστραμμένα κτίρια, χαμένες ψυχές, μια απελπισμένη ατμόσφαιρα, αβεβαιότητα για το αύριο και μια ηθική κηλίδα που έχει στιγματίσει ολόκληρη τη Γερμανία.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της αφήγησης, είναι φανερή η προσεκτική και εκτενής έρευνα του συγγραφέα σχετικά με τα γεγονότα που στιγμάτισαν την εποχή εκείνη: οι συνθήκες που επικρατούσαν στην πρωτεύουσα, το πώς βίωσαν οι κάτοικοί της τους βομβαρδισμούς, τις λεηλασίες και την τρομοκρατία, βλέποντας ταυτόχρονα την πόλη τους να καταρρέει και τις ζωές τους να βρίσκονται συνεχώς σε κίνδυνο, η σοβιετική επέλαση και η κατοχή της πόλης, ο πόλεμος για επικράτηση ανάμεσα σε δυτικούς και ανατολικούς «σωτήρες», οι ίντριγκες και οι υπόγειες κινήσεις, τα εγκλήματα παντός είδους ενάντια στον άμαχο πληθυσμό κ.α. Όλα αυτά περιγράφονται με τέτοιον τρόπο, ώστε να ζωντανεύουν μπροστά στα αναγνωστικά μάτια την εικόνα που αντίκριζαν οι άνθρωποι τότε, κατακτητές και κατακτημένοι – στις περισσότερες των περιπτώσεων με τα μελανότερα χρώματα, όπως είναι αναμενόμενο, αλλά με ζηλευτή λογοτεχνική ακρίβεια, ζωντάνια και παραστατικότητα.

Οι χαρακτήρες είναι εξαιρετικά καλογραμμένοι, δομημένοι με προσοχή και συνέπεια. Τα ψυχογραφήματά τους αποτυπώνουν ολοκληρωμένες προσωπικότητες και ένα ευρύτατο φάσμα ανθρώπων κάθε είδους: οπορτουνιστές, ειρηνιστές, λιποτάκτες, εγκληματίες, απατεώνες, προοδευτικούς, συντηρητικούς… Υπάρχουν καλοί και κακοί Γερμανοί, καλοί και κακοί Σοβιετικοί· άνθρωποι που τους ενδιαφέρει μόνο το προσωπικό τους συμφέρον και άνθρωποι που προσδοκούν ένα καλύτερο αύριο για όλη την ανθρωπότητα. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν σκληρύνει από όλα όσα έχουν δει στις μάχες και τα χαρακώματα, που προέρχονται από διαφορετικούς κόσμους, που μισούν τις αλλαγές και το διαφορετικό και συνεχίζουν να το πολεμούν. Άνθρωποι που δεν έχουν συμβιβαστεί με τη νέα κατάσταση. Άνθρωποι που τους χωρίζει ένα πολιτισμικό και ιδεολογικό χάσμα, το οποίο είναι δύσκολο να καλυφθεί εν μέσω μιας τόσο τεταμένης περιόδου, όπου συνεχώς δημιουργούνται καινούρια μέτωπα. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι, λοιπόν, αποτυπώνονται στις σελίδες του βιβλίου με μια παλέτα χρωματικών αποχρώσεων -από τις πιο φωτεινές έως τις πιο σκούρες- και παρουσιάζουν τη δική τους αλήθεια, χωρίς να προσπαθούν να την ωραιοποιήσουν. Ο αναγνώστης θα κληθεί τελικά να τους κρίνει, να δικαιολογήσει ή να καταδικάσει τις πράξεις τους και να τους συμπαθήσει ή να τους μισήσει.

Ατμοσφαιρικό, καταιγιστικό ως προς τη δράση και συναρπαστικό ως προς το συναίσθημα, το βιβλίο αυτό κλείνει με άκρως ιδανικό τρόπο την τριλογία Germania και ικανοποιεί όλες τις αναγνωστικές προσδοκίες που έχουν καλλιεργήσει τα δύο προηγούμενα. Οπωσδήποτε δεν είναι ένα ανάλαφρο ανάγνωσμα, όμως σίγουρα είναι ξεχωριστό ανάμεσα στα υπόλοιπα του είδους του.

 

Χρύσα Βασιλείου