Book review: Ο βάλτος των χαμένων ψυχών -Susanne Jansson

Book review: Ο βάλτος των χαμένων ψυχών -Susanne Jansson

Με το βιβλίο «Ο βάλτος των χαμένων ψυχών», η Σουηδή Susanne Jansson κάνει δυναμική είσοδο στον χώρο της αστυνομικής λογοτεχνίας, διεκδικώντας μια θέση ανάμεσα στους ήδη καταξιωμένους ομότεχνούς της.

Η Ναταλί, μια νεαρή κοπέλα που έχει σπουδάσει βιολόγος, επιστρέφει μετά από χρόνια στον τόπο όπου έζησε ως παιδί για να κάνει μετρήσεις στον βάλτο της περιοχής. Αυτός, τουλάχιστον, είναι ο λόγος που επικαλείται εκείνη, ακόμα και στον ίδιο της τον εαυτό. Στην πραγματικότητα οι μνήμες του παρελθόντος, που αφορούν τη φριχτή οικογενειακή τραγωδία που τη στιγμάτισε και τη στοιχειώνουν ακόμη, είναι ένας ακόμη λόγος για την επιστροφή της.

Υπάρχει ένας θρύλος για τον συγκεκριμένο βάλτο· οι ντόπιοι υποστηρίζουν πως είναι στοιχειωμένος, γιατί στην αρχαιότητα θυσίαζαν ανθρώπους εκεί. Λένε πως οι άνθρωποι αυτοί διατηρήθηκαν όχι μόνο σωματικά, αλλά και πως οι ψυχές τους δεν ησύχασαν ποτέ. Και πως κάθε τόσο διεκδικούν ένα ακόμα θύμα, προκειμένου να «θρέψει» τις ίδιες και τον βάλτο.

Ένα βράδυ, η Ναταλί ανακαλύπτει έναν τραυματισμένο άντρα στον βάλτο. Και λίγο πιο κει, έναν πρόχειρα σκαμμένο τάφο. Όταν ανακαλυφθεί το πρώτο πτώμα -που σίγουρα δεν είναι αρχαίο- η υπόθεση θα πάρει άλλη τροπή. Ένας επιθεωρητής της αστυνομίας και μια φωτογράφος που συνεργάζεται μαζί τους θα προσπαθήσουν να ξετυλίξουν το μπερδεμένο κουβάρι της περίεργης αυτής υπόθεσης. Δύο πράγματα είναι σίγουρα: ο βάλτος κρύβει πολλά μυστικά και ένας δολοφόνος κυκλοφορεί ελεύθερος…

Το πρώτο πράγμα που μπορεί κανείς να παρατηρήσει σχετικά με το βιβλίο, είναι ότι η συγγραφέας του έχει εμπλουτίσει την καθαρόαιμη αστυνομική πλοκή με τα χαρακτηριστικότερα στοιχεία της μυθολογίας της πατρίδας της. Αρχαίες θυσίες στους θεούς, προγονικές «κληρονομιές» και μια μυστηριακή ατμόσφαιρα, που πολλές φορές συναντάται στη σκανδιναβική λογοτεχνία. Η σύγχρονη αστυνομική έρευνα συναντά τις προφορικές παραδόσεις που περνούν από γενιά σε γενιά, σε ένα πολύ ενδιαφέρον μείγμα. Οπότε, από αυτό και μόνο το βιβλίο ξεχωρίζει από πολλά άλλα του είδους.

Η Ναταλί είναι μια ηρωίδα με μια ιδιαίτερη ψυχοσύνθεση. Επιφυλακτική, κλειστή ως χαρακτήρας, με φαντάσματα που κουβαλά από το παρελθόν της και με ερωτήματα που ψάχνουν απαντήσεις, ακόμα και αν η ίδια δεν το συνειδητοποιεί καλά καλά. Ο βάλτος τη φοβίζει και τη μαγνητίζει ταυτόχρονα – ξέρει πόσο επικίνδυνος μπορεί να γίνει, αλλά νιώθει και να έλκεται από το μυστήριο που τον περιβάλλει. Η προσωπική της ιστορία επίσης κερδίζει στιγμές στιγμές το απόλυτο ενδιαφέρον του αναγνώστη, ο οποίος πιάνει τον εαυτό του να νοιάζεται για το αν θα καταφέρει αυτή η κοπέλα να συμφιλιωθεί με τους δαίμονές της. Από την άλλη έχουμε δύο εντελώς «γήινους» χαρακτήρες, τον Λέιφ και τη Μάγια, οι οποίοι ασχολούνται με το πρακτικό κομμάτι της αμιγούς αστυνομικής έρευνας και δεν αφήνονται να παρασυρθούν από θρύλους και δοξασίες. Η διαφορά ανάμεσα στους χαρακτήρες τους και εκείνον της Ναταλί, αλλά και ο τρόπος σκέψης και συμπεριφοράς των «ξένων» σε σχέση με των ντόπιων που ζουν όλη τους τη ζωή δίπλα στον βάλτο, αναδεικνύονται με τρόπο υποδειγματικό στις σελίδες του βιβλίου, διατηρώντας αμείωτο το ενδιαφέρον και καταδεικνύοντας το πώς αντιδρούν διαφορετικοί άνθρωποι μπροστά στο αναπάντεχο, το απρόσμενο, ακόμα και το υπερφυσικό.

Ο έτερος πρωταγωνιστής της υπόθεσης είναι ο ίδιος ο βάλτος. Επιβλητικός, αιωνόβιος, μυστηριώδης και αγέρωχος, ένα μέρος που φαντάζει τόσο αρχαίο όσο και η ανθρωπότητα για όσους μεγάλωσαν κοντά του, «απαιτεί» τον σεβασμό, το δέος, τον φόβο τους. Δεσπόζει με την παρουσία του στις ζωές τους, επιζεί στις αφηγήσεις τους, είναι πάντα εκεί για να τους θυμίζει τη ματαιότητα των πραγμάτων – μερικές φορές, ακόμα και της ίδιας της ζωής. Η συγγραφέας κατορθώνει με τις περιγραφές της να αποτυπώσει εξαιρετικά τις εικόνες που τον αφορούν, να σκιαγραφήσει έναν τόπο που μοιάζει πραγματικός, ένα φόντο αρκετά τρομακτικό ώστε να «φιλοξενήσει» μερικά πτώματα που περιμένουν κάποιον να τα ανακαλύψει. Ο βάλτος της Jansson αποτελεί ουσιαστικά ένα μυστικό νεκροταφείο, όμως ταυτόχρονα έναν τόπο ζωής και ανάπτυξης για εκατοντάδες οργανισμούς – η μεγαλύτερη αντίθεση της φύσης αποτυπωμένη σε ένα λογοτεχνικό ανάγνωσμα!

Ίσως επειδή τόση σημασία έχει δοθεί στον βάλτο, τα ψυχογραφήματα των ηρώων περνούν σε δεύτερη μοίρα. Δεν εμβαθύνει η συγγραφέας σε αυτά, οι ίδιοι οι ήρωες δεν σε αφήνουν να τους γνωρίσεις καλά. Είτε είναι κλειστοί ως χαρακτήρες, είτε υπερβολικά πολυάσχολοι για να αφηγηθούν κάτι δικό τους· η ουσία είναι πως μάλλον λειτουργούν ως «βοηθητικοί» στην υπόθεση. Πρωταγωνιστής είναι πάντοτε ο βάλτος και οι δοξασίες που τον περιβάλλουν. Προβάλλεται βέβαια και το μοτίβο της μικρής κοινότητας, όπου όλοι γνωρίζουν όλους από την καλή και από την ανάποδη, όπως και ορισμένα κοινωνικά θέματα. Όμως αυτά σε πολύ μικρή κλίμακα, που δεν επιτρέπει περαιτέρω ανάλυση ή εξέλιξή τους.

«Ο βάλτος των χαμένων ψυχών» θα απαιτήσει αρκετή από την υπομονή σας στην αρχή, μέχρι να αρχίσει η υπόθεση να αποκτά ενδιαφέρον. Από εκεί και μετά, όμως, δεν θα είναι δύσκολο να σας συνεπάρει και να σας «κρατήσει» μέχρι να φτάσετε στο τέλος. Αξιοπρεπές ντεμπούτο, που δημιουργεί προσδοκίες για τα όσα μπορεί να μας προσφέρει η συγγραφέας στο μέλλον.



Χρύσα Βασιλείου