Ex_pose: Μαουρίτσιο Μπάλο – Σκηνογραφώντας τον Μάκμπεθ

Η παράσταση  Μάκμπεθ της Εθνικής Λυρικής Σκηνής που πρόσφατα είχαμε τη χαρά να απολαύσουμε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών υπήρξε αναμφισβήτητα μία παράσταση που συζητήθηκε, πολύ.

Οι κριτικές υπήρξαν διθυραμβικές κυρίως όσον αφορά στο έμψυχο τραγουδιστικό/ορχηστρικό δυναμικό ενώ η σκηνοθεσία, τα σκηνικά, τα κοστούμια και οι φωτισμοί προκάλεσαν αίσθηση, δοκιμάζοντας τις πιο συντηρητικές ματιές αλλά ταυτόχρονα ικανοποιώντας τις πιο προοδευτικές και ευέλικτες, με την τόλμη και τη ρηξικέλευθη προσέγγισή τους σε μία από τις συναρπαστικότερες όπερες του Βέρντι. Μία προσέγγιση που φάνηκε να αξιοποιεί στο έπακρο τη μείξη διαπολιτισμικών στοιχείων ως εργαλείο επένδυσης της γνωστής σαιξπηρικής τραγωδίας με μία διαχρονικότητα - επικαιρικότητα.

Η λαμαρίνα, δομικό υλικό του βιομηχανικού design σκηνικού του Μαουρίτσιο Μπάλο, υπήρξε το βασικό συστατικό μιας ατμόσφαιρας ψυχρής, απειλητικής στην οποία, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο σκηνοθέτης, Λορέντζο Μαριάνι, ‘ο φόβος είναι πάντοτε έτοιμος να πλήξει, είναι ένα αρπακτικό, ύπουλα κρυμμένο στη μαύρη νύχτα της ψυχής μας, το οποίο περιμένει τα θύματά του’. Τα όσα εκτυλίχθηκαν στη σκηνή δεν στόχευαν στο να απεικονίσουν χωροχρονικά προσδιορισμένα γεγονότα, ήταν - είναι στην ουσία μία απεικόνιση των σκοτεινών σημείων του μυαλού μας.

Ο σκηνογράφος του Μάκμπεθ, Μαουρίτσιο Μπάλο, έχει σχεδιάσει σκηνικά και κοστούμια για πολυάριθμες παραγωγές στην Σκάλα του Μιλάνου, στη Μετροπόλιταν Όπερα καθώς και σε οπερατικά θέατρα σε Μπολόνια, Ζυρίχη, Γένοβα κ.α. και έχει διακριθεί παγκοσμίως για τη δουλειά του.

Ο σκηνογράφος του Μάκμπεθ, Μαουρίτσιο Μπάλο, μίλησε στην Ελένη Ζυμαράκη Τζώρτζη.

src=http://www.artsandthecity.gr/cm/ckfinder/userfiles/images/unnamed

Ε.Ζ. Θα θέλατε να μας πείτε κάποια πράγματα για εσάς;

 

Μ.Μπ. Σχεδίασα σκηνικά για πρώτη φορά για τη θεατρική ομάδα του πανεπιστημίου μου και μετά από αυτό σημαντικοί Ιταλοί σκηνοθέτες μου ζητούσαν να δουλέψω μαζί τους. Μετά από διάστημα δέκα ετών σε θεατρικές παραγωγές άρχισα να δουλεύω στο λυρικό θέατρο.

 

Ε.Ζ. Μιλήστε μας για τις προκλήσεις που έχει η δουλειά σας, η σκηνογραφία της όπερας.

 

M. Μπ. Η κύρια πρόκληση είναι το να δημιουργείς μία ισχυρά συνθετική εικόνα ικανή να χαρακτηρίσει την κάθε παραγωγή. Μιλώντας γενικά, από μία καλλιτεχνκή οπτική, οι προκλήσεις είναι οι ίδιες που εμπεριέχονται σε κάθε δημιουργική δουλειά. Παρόλα αυτά η δική μου δεν είναι μία αποκλειστικά δημιουργική δουλειά καθώς επηρεάζεται σε βάθος από το χρονικό προγραμματισμό και τους πολύ συγκεκριμένους προϋπολογισμούς. Η τρέχουσα οικονομική κρίση έκανε αυτή τη συνθήκη ακόμη πιο δύσκολη.

 

Ε.Ζ. Η παράσταση Μάκμπεθ της Ελληνικής Εθνικής Λυρικής Σκηνής έλαβε κυρίως καλές κριτικές και αγκαλιάστηκε από το κοινό. Η δουλειά σας σε αυτή διακρίθηκε.

Ποιες ήταν οι ιδιαίτερες προκλήσεις που αντιμετωπίσατε κατά τη διάρκεια του σχεδιασμού των σκηνικών για τη συγκεκριμένη παραγωγή;

M.Μπ. Ιδιαίτερη πρόκληση υπήρξε το να καταφέρω να σχεδιάσω ένα σκηνικό, του οποίου η δημιουργία θα διαρκούσε κανονικά κάποιους μήνες, μέσα σε μόνο ένα μήνα. Το κατόρθωμα αυτό επιτεύχθηκε με τη επιλογή ενός συγκεκριμένου υλικού, της λαμαρίνας, το οποίο χρησιμοποιήθηκε απ’ ευθείας στην κατασκευή του σκηνικού. Με τον τρόπο αυτό αποφύγαμε τη μακρά κατασκευαστική διαδικασία που παραδοσιακά απαιτεί η σκηνογραφική δημιουργία όταν δουλεύεις με ξύλινες κατασκευές ή κατασκευές με πολυστυρένιο, τις οποίες διαμορφώνεις ώστε να δείχνουν ως κατασκευές από μέταλλο.

Ε.Ζ. Έχετε εργαστεί σε σημαντικές όπερες παγκοσμίως. Με ποιο τρόπο το διαφορετικό κάθε φορά κοινό επηρεάζει τη δουλειά σας;

M.Μπ. Η ‘γλώσσα’ του θεάτρου της όπερας είναι παγκόσμια, επομένως ποτέ δεν ένιωθα ως πρόβλημα την εθνικότητα του κοινού στις παραγωγές που επρόκειτο κάθε φορά να εργαστώ. Επιπλέον, οι λυρικές σκηνές συνήθως συνεργάζονται μαζί μας ώστε να επιτευχθεί ένα σαφώς προσδιορισμένο σκηνικό στυλ είτε μιλάμε για την Ιταλία ή την Ελλάδα ή οποιαδήποτε άλλη χώρα.

src=http://www.artsandthecity.gr/cm/ckfinder/userfiles/images/unnamed

Ε.Ζ. Ποιες θα λέγατε πως είναι οι σύγχρονες τάσεις στη σκηνογραφία παγκοσμίως; ποιες από αυτές υιοθετείτε στη δουλειά σας;

Μ.Μπ. Διαφορετικά από ό,τι συμβαίνει στις εικαστικές τέχνες δεν πιστεύω πως υπάρχουν συγκεκριμένες τάσεις στη σκηνογραφία της όπερας. Έχοντας ως δεδομένο πως η όπερα είναι κυρίως δημιούργημα του παρελθόντος, η τάση όπως και κάθε προσπάθεια είναι να το υλοποιήσουμε.

Επομένως ο στόχος του σκηνογράφου είναι να δημιουργήσει μία σύγχρονη εικόνα στη σκηνή. Η αναφορά σε ένα βιομηχανικό οικοδόμημα για το σκηνικό του Μάκμπεθ και η χρήση ενός σύγχρονου κατασκευαστικού υλικού είχαν αυτόν ακριβώς το στόχο.

Ε.Ζ. Πώς θα ορίζατε την ταυτότητα της δουλειάς σας; ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της; ποια η προσέγγισή σας;

M.Μπ. Λόγω της εκπαίδευσής μου ως αρχιτέκτονας η προσέγγισή μου έχει πάντα σχέση με το χώρο, ο οποίος στην περίπτωση του σκηνικού θα πρέπει να έχει την ανάλογη δυναμική ώστε να επιτρέπει στη δράση να εκτυλίσσεται. Η σχέση που υπάρχει ανάμεσα στο χώρο αυτό και στις αναλογίες του, καθώς και στις ανθρώπινες παρουσίες, τους τραγουδιστές, τους ηθοποιούς είναι το άλλο κομμάτι το οποίο με ενδιαφέρει σε βάθος λόγω του ότι αυτό είναι που δημιουργεί τη δραματική θεατρική ένταση.

Ε.Ζ. Ποια είναι ή ποια θα πρέπει να είναι η αλληλεπίδραση και η σχέση ανάμεσα στο σκηνογράφο και στο σκηνοθέτη;

Μ.Μπ. Μεγάλωσα στο θέατρο και συνεργάστηκα με σκηνοθέτες με τους οποίους η ‘ανταλλαγή’ ήταν πολύ ισχυρή. Πιστεύω στη δουλειά που γίνεται από τέσσερα χέρια. Ο σκηνοθέτης πρέπει να εμπλέκεται από το σκηνογράφο στη δημιουργία του χώρου και παράλληλα ο σκηνογράφος πρέπει να αποδέχεται τις παρατηρήσεις του σκηνοθέτη σχετικά με αυτή τη δημιουργική διαδικασία. Τούτο γιατί ενώ είναι γεγονός πως η εικόνα που δημιουργείται αφορά το κοινό, αυτή η εικόνα γίνεται πραγματικά ενδιαφέρουσα μέσω του τρόπου που ο σκηνοθέτης την αξιοποιεί. Μια λάθος χρήση της εικόνας δύναται να την αποδυναμώσει σε μεγάλο βαθμό.

Ε.Ζ. Ποια θα λέγατε πως είναι η συνεισφορά του σκηνογράφου στο τελικό αποτέλεσμα;

Μ.Μπ. Η σκηνογραφική εικόνα στην όπερα είναι πολύ σημαντική για τον εξής λόγο: η δραματουργική ‘διαμεσολάβηση’ δε μπορεί να εφαρμοστεί στη μουσική παρτιτούρα, κάτι που δε συμβαίνει στο θέατρο όπου είναι δυνατό να προσαρμόσεις τα κείμενα. Επομένως, αυτή η ‘διαμεσολάβηση’ γίνεται κυρίως μέσω της ίδιας της εικόνας.

 

Ελένη Ζυμαράκη Τζώρτζη

 

Φωτογραφίες: Στέφανος Κυριακόπουλος

src=http://www.artsandthecity.gr/cm/ckfinder/userfiles/images/unnamed


Ex_pose: Maurizio Balò - designing Macbeth for Greek National Opera

Greece National Opera’s first pruduction for 2014 was one of Verdi’s most thrilling operas, Macbeth.  It was staged at the Athens Concert Hall.                           A groundbreaking production praised for its boldness in both the direction and the design of sets and costumes.

Maurizio Balò, the scenic designer, is a frequent collaborator with the director of this production Lorenzo Mariani. Balò has previously designed opera sets and costumes for numerous productions at Milan’s La Scala and the Metropolitan Opera as well as for theaters in Bologna, Zurich and Genoa.

Maurizio Balò talked with Eleni Zymarki Tzortzi.

E.Z. Would you like to share a few things about yourself with us?

I attended the faculty of Architecture in Florence and I have never been a student in a scenography school.

I designed my first sceneries for the acting company of my university, thereafter, important directors of the Italian stages asked me to work with them.

After ten years spent in drama theatre productions, I began working in the lyric theatre.

E.Z. Could you discuss the challenges that your work, opera scenography, has?

The main challenge is to create a strongly synthesizing image able to characterize any single production. Generally speaking, from the artistic result’s point of view, the challenges are those typical of any creative job. Nevertheless, mine is not an absolutely creative job because it is deeply affected by time scheduling and well-defined budgets. The current economic crisis made this condition even more difficult.

E.Z. Greek National Opera’s Macbeth received mainly good reviews and was embraced by the public. You work has been distinguished. Which were the specific challenges that you faced when designing the sets for this opera?

The specific challenge was to design a scenic set, whose creation would have normally taken some months, in just one month. This achievement was reached by means of choosing a specific real material, the metal sheet, to be directly used for the manufacture of the set. This avoided the long manufacturing processes traditionally requested by the scenographic creation, such as wood structures or polystyrene structures which are made, however, to look as iron-made as well.

E.Z. You have been working in great operas around the world; in what terms do the different audiences affect your work each time?

The “language” of opera theatre is quite international so I never felt the nationality of the audience as being a problem in the opera houses I was going to work. Moreover, opera houses normally engage us precisely in order to bring on stage a well-determined style whether this happens in Italy, or in Greece or in any other Country.

src=http://www.artsandthecity.gr/cm/ckfinder/userfiles/images/unnamed

E.Z What would you say are the current trends in scenography worldwide? Which of those have you employed in your work?

Differently from what happens in figurative arts, I think that there are not specific trends in the world of opera scenography. Assuming that the lyric opera is mostly a creation of the past, the trend as well as the effort is to actualize it. Thus for the scenographer the goal is to create a contemporary image on the stage. The reference to an industrial edifice for the Macbeth scenic set and the usage of an up-to-date building material for it were pursuing this target.

E.Z. How would you describe the identity of your work? What are its key features? What is your approach?

Due to my education as an architect, the approach I have to my work is always to search for a space, which, in the case of a scenic set must be dynamic so to permit the action to take place. The relation among this space and its proportions and the human being, the singer, the actor, is the other aspect in which I am deeply interested because this is what creates the dramatic theatrical tension.

E.Z. What is or should be the interchange, the relationship a scenographer has with the director?

I grew in the drama theatre and I have been working with directors with whom the interchange was truly strong. I believe in a four hands work. The director must be kept involved in the creation of a space and, meanwhile, the scenographer has to accept director’s remarks about this creation process. This is because while indeed the created image is visible to the audience’s eyes, it is true that only the way that the Director uses this image can make it finally interesting. A wrong usage of the image can weaken it much.

E.Z. What would you say is the scenographer’s contribution to the final outcome?

The scenographic image in the opera theatre, differently from the drama theatre in which it is possible to adapt texts, is very important because the dramaturgical intervention cannot be applied to the musical score. Thus, this intervention is mainly done by the image itself.

 

Thank you.

Grazie.

 

Eleni Zymaraki Tzortzi

 

Photos: Stefanos Kyriakopoulos