Βook Review: Η Κληρονόμος του Ποταμού - Δήμητρα Ιωάννου

Βook Review: Η Κληρονόμος του Ποταμού - Δήμητρα Ιωάννου

Μὰ τὸ βαθὺ καθὼς διαβῆς Ὠκεανὸ καὶ φτάσης

στὸν ἄγριον ὄχτο καὶ στ' ἀχνὰ τῆς Περσεφόνης δάσια,

μὲ τὶς ἰτιὲς τὶς ἄκαρπες καὶ τὶς ψηλὲς τὶς λεῦκες,

ἄραξ' ἐκεῖ τὸ πλοῖο σου στοῦ Ὠκεανοῦ τὴν ἄκρη,

καὶ στοῦ Ἅδη κίνησε νὰ πᾶς τ' ἀραχνιασμένο σπίτι,

Ἐκεῖ ὁ Πυριφλεγέθοντας στοῦ Ἀχέροντα τὸ ρέμα

κυλιέται μὲ τὸν Κωκυτὸ ποὺ πέφτει ἀπὸ τὴ Στύγα,

κι ὁ βράχος ποὺ βαρύβροντα τὰ δυὸ ποτάμια σμίγουν.

                                    Οδύσσεια – Ραψωδία Κ’

 Στις όχθες του ποταμού Αχέροντα μας ταξιδεύει η Δήμητρα Ιωάννου στο πέμπτο της βιβλίο «Η Κληρονόμος του Ποταμού», το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός. Η δολοφονία της πασίγνωστης Ρόζας Παλαιολόγου αφήνει πένθος και ερωτηματικά στην καρδιά της εγγονής της, Λευκής. Σε συνεργασία με τον ιδιωτικό ερευνητή Χρήστο Βαράγκη προσπαθεί να λύσει το μυστήριο του φόνου και να ανακαλύψει ποια πραγματικά ήταν η γιαγιά της. Όμως ο δρόμος προς την αλήθεια περνάει μέσα από τον σκοτεινό λαβύρινθο του παρελθόντος και ίσως η άκρη του νήματος βρίσκεται δεκαετίες πίσω, μέσα στα άγρια νερά του Αχέροντα, όπου ο ψυχοπομπός Ερμής συνόδευε τις ψυχές των νεκρών στον Άδη.

Το βιβλίο, γραμμένο σε τριτοπρόσωπη αφήγηση, είναι γεμάτο αναδρομικές διηγήσεις. Με υπέροχες, λυρικές περιγραφές, άριστη χρήση των λέξεων, παραστατικούς διαλόγους και αριστουργηματικά ψυχογραφήματα το κείμενο της Δήμητρας Ιωάννου την καθιερώνει ως μία μοναδική τεχνίτρια της γλώσσας. Υπάρχουν στιγμές και σκηνές που είναι συγγραφικά δοσμένες με τέτοιο τρόπο ώστε θυμίζουν αρχαία τραγωδία, όπως η σκηνή του φόνου της Ρόζας, ή συνάντηση της Λευκής με τη Λευκοθέα.

Το κείμενο διατηρεί μια άψογη ισορροπία ανάμεσα στους διαφορετικούς χωροχρόνους καθώς μας ταξιδεύει στην Ήπειρο και την Αθήνα της δεκαετίας του ’60 και του σήμερα. Καταφέρνει να μας μεταφέρει την αισθητική της εκάστοτε εποχής, τους τρόπους που αντιλαμβάνονται και σκέφτονταν οι άνθρωποι, τις αντιλήψεις, τα έθιμα, τις συνήθειες. Το αστυνομικό μυστήριο συνδέεται άψογα με το κυρίαρχο ιστορικοκοινωνικό πλαίσιο στο οποίο τοποθετείται η αφήγηση. Ο έρωτας έχει καθοριστικό ρόλο στις ζωές των ηρώων και τα μεταφυσικά στοιχεία ισορροπούν μοναδικά με τον ρεαλισμό και τη λογική. Αυτό είναι και το σπουδαιότερο, ίσως,  επίτευγμα της κυρίας Ιωάννου. Το ότι καταφέρνει να στολίσει την ιστορία της με μεταφυσικά στοιχεία, την ίδια στιγμή που η επιστημονική λογική έχει τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Επιτρέπει στον αναγνώστη να επιλέξει την εξήγηση που εκείνος επιθυμεί να δώσει, χωρίς διδακτισμό ή επιβολή.  

Τα ψυχογραφήματα των λογοτεχνικών ηρώων αποτελούν μικρά συγγραφικά κεντήματα, στα οποία η συγγραφέας με περίσσια φροντίδα αποδίδει, με αλληγορικό τρόπο, φυσιολατρικά και κοινωνιολογικά χαρακτηριστικά. Αντικρίζουμε διττά  -μέσων των ψυχολογικών προφίλ των ηρώων και των περιγραφών των τοπίων- διαφορετικές πτυχές του έρωτα, την αγάπης, της φιλίας, της απόγνωσης, της εκδίκησης. Όπως φουσκώνουν τα νερά του Αχέροντα φουσκώνει και η απελπισία για επιβίωση στην καρδιά της Φιλίτσας, όπως ταράζεται ο ποταμός ταράζονται και οι ζωές όσων έρχονται σε επαφή με τη Λευκοθέα, όπως δυναμώνει η βροχή δυναμώνει και το μίσος των εχθρών της Ρόζας. Η πολυσύνθετη αφήγηση της Δήμητρας Ιωάννου επιτρέπει πολλά επίπεδα ανάγνωσης στο βιβλίο το οποίο, αν και προσωποκεντρικό, είναι πολυπρόσωπο και δίνει αξία σε όλους τους ήρωες της ιστορίας.

Κάθε ανθρώπινος ρόλος, κάθε περιγραφή, κάθε αφήγηση αποτελεί ένα δίπολο μιας αιώνιας μάχης. Καλό-κακό, έρωτας-μίσος, αλήθεια-ψέμα, οκνυρότητα-σκληρή εργασία, καταστροφή-δημιουργία, ζωή-θάνατος, αλήθεια-μύθος.

Δεν μπορώ να μη θαυμάσω την απίστευτα ενδελεχή βιβλιογραφική και επιτόπια έρευνα που έκανε η συγγραφέας για να αποδώσει με τον πιο άρτιο τρόπο στο κείμενο της τα όσα όφειλε. Ο Αχέροντας εξετάζεται στο σύνολο της βιβλιογραφίας που τον αναφέρει και η αρχή γίνεται από τα Ομηρικά Έπη. Οι γρίφοι που χρησιμοποιεί η κυρία Ιωάννου για να πλέξει το μυστήριο γύρω από τη δολοφονία της Ρόζας αποτελούν διακειμενικές αναφορές κλασσικών κειμένων. Η κυρία Ιωάννου αποδεικνύει πως εκτός από ταλαντούχα συγγραφέας κατέχει άριστα και τη μεθοδολογία της έρευνας. Οφείλω να πω ότι ως αναγνώστριας εκτίμησα ιδιαίτερα το ότι οι παραπομπές βρίσκονταν στο τέλος κάθε σελίδας, κάτι που θεωρώ ότι λειτουργεί ιδανικά σε ένα λογοτεχνικό κείμενο.

Μέσα από το βιβλίο «Η Κληρονόμος του Ποταμού» θίγονται σημαντικά ανθρωπολογικά και κοινωνιολογικά ζητήματα. Η διαχείριση του πένθους, η προδοσία, η μητρότητα, η κακοποίηση, το πάθος, ο έρωτας. Μέσα στην ιστορία συναντάμε δυνατούς ερωτικούς δεσμούς και ομολογώ την αδυναμία που έχω σε ένα συγκεκριμένο ζευγάρι της σύγχρονης εποχής. Η χημεία ανάμεσα τους είναι μοναδική. Η Δήμητρα Ιωάννου τολμάει να θίξει το ζήτημα της χειραφέτησης των γυναικών, μέσα από την περιγραφή της άνθισης της γυναικείας επιχειρηματικότητας και δημιουργίας. Καλογραμμένο, με γρήγορες ανάλλαγές, γεμάτο δράση, έρωτα, μίση, περιπέτεια και ταξίδια σε υπέροχους ελληνικούς τόπους, η ιστορία της Ρόζας μπορεί να ταξιδέψει και τον πιο απαιτητικό αναγνώστη. Ωστόσο, κατά την προσωπική μου άποψη, το συγκεκριμένο βιβλίο μιλάει και για κάτι άλλο, κάτι σπουδαιότερο. Θίγει την αιώνια σύγκρουση μεταξύ της ανάγκης του ανθρώπου να αναζητά συνεχώς το νόημα της ζωής και της ανικανότητας του να βρει αυτό το νόημα. Θίγει το πόσο θνητοί είμαστε την ίδια στιγμή που καθημερινά φερόμαστε ως αθάνατοι. Το ότι όλες οι πράξεις μας έχουν συνέπειες. Στο ότι η φύση μας οδηγεί και μας ορίζει αλλά ταυτόχρονα μας επιτρέπει να επιλέξουμε. Στο ότι οι μύθοι είναι η αλήθεια μας αλλά αυτή μας η αλήθεια μας επιτρέπει να δημιουργούμε μύθους. Μύθους και καλά βιβλία όπως είναι «Η Κληρονόμος του Ποταμού».

 

Μαρία Μπακάρα